درجه بندی کتابخانه های مساجد کشور
مقدمه
یکی ازاصول معیارین برای تجهیز ، سازماندهی وارئه خدمات به مراکز وسازمانها، درجه و سطح آن مرکز یا سازمان است. درایران اسلامی، به ویژه پس ازانقلاب شکوهمند اسلامی ، مساجد دراشاعه فرهنگ اسلامی نقش مهمی راایفا کردند. کتابخانه های مساجد ، به عنوان نهادی برجسته ازروح حقیقت طلبی مسلملنان ، در راه ترویج دانش مذهبی ، تبلیغ منابع اسلامی و بنیانگذاری فرهنگ و تمدن اسلامی وظیفه سنگینی برعهده داشتند برای انجام بهینه این وظایف ، بایدکتابخانه های مساجدرا تجهیز وسازماندهی نمود. مجموعه سازی روزآمد کتابخانه های مساجد ، بهره گیری ازامکانات وتجهیزات کتابخانه ای ، استفاده ازفن آوری نوین اطلاع رسانی ایجادمجموعه ای که درعین پاسخگویی ورفع نیازهای اطلاعاتی مراجعان بتوانند افرادرابه مطالعه جذب نمایند، بی مدد درجه بندی کتابخانه هامیسر نخواهدشد. درجه بندی کتابخانه های مساجد باعث خواهدشد تاامکانات، تجهیزات،منابع اطلاعاتی و هزینه ها، عادلانه ومناسب باسطح ودرجه بزرگی ، دربین کتابخانه های مساجد توزیع شود.
روش ارزیابی
بابررسی درمتون لاتین وفارسی موجوددرکشور وجستجودراینترنت، متاسفانه استانداردی برای درجه بندی کتابخانه های مساجدیافت نشد. عموما برای درجه بندی کتابخانه ها باید به استانداردخاص هرنوع کتابخانه مراجعه کرد.مثلا درسطح بین المللی (( فدراسیون بین المللی انجمنهای کتابداری)) مشهوربه ایفلا برای انواع کتابخانه ها استانداردهای جداگانه ای راتدارک دیده است. ازجمله این استانداردها می توان به((استانداردایفلا برای کتابخانه های عمومی )) و((استانداردایفلا برای کتابخانه های دانشگاهی)) اشاره کرد.درکشورمانیز برای افزایش کارایی کتابخانه های عمومی و دانشگاهی ، این استانداردها ترجمه وباوضعیت کتابخانه های عمومی ودانشگاهی کشور منطبق شده اند.
ازآنجاکه درزمینه کتابخانه های مساجد ، نه درایران ، بلکه درجهان نیز استانداردی وجودندارد، درمرحله نخست تلاش شد تابااصلاح وجرح وتعدیل استاندارد کتابخانه های عمومی و انطباق آنها باکتابخانه های مساجد ، معیاری برای ارزشیابی تهیه شد. بامطالعه گزارشات موجود ازکتابخانه های مسجد تحت پوشش که دربهمن ماه 1378 ارائه شده است وانطباق آنها با معیارهای استخراج شده ، مشاهده شدکه تنها سه عامل اساسی یعنی ((تعدادمراجعان)) ، ((تعدادکتابها))،((مساحت)) کتابخانه های مساجدرامی توان به عنوان عامل ارزیابی موردتوجه قرارداد. به دلیل نبود آماروگاها مشخص نبودن عوامل دیگری چون فضاهای مستقل برای بخشهای مختلف کتابخانه ای، نداشتن کتابدارتمام وقت، فقدان آماردقیق ازتجهیزات کتابخانه ای و...ارزیابی کتابخانه ها براساس این موارد امکان پذیرنبود.
شیوه تعیین معیارهای ارزیابی
سه عامل ((تعداد کتابها))،(( تعدادمراجعان)) و((مساحت)) موردتوجه قرارگرفت . دریک بررسی ازآمار درهریک از عوامل سه گانه فوق الذکر، مشخص شد که ازسه عامل یاد شده آنچه در درجه بندی کتابخانه های مساجد بیشتر می تواند مورد استفاده قرار گیرد ، آمار
(( تعدادکتابها)) است. آمارتعداد((مراجعان))،نسبت به آمار((تعدادکتابها ))ازاعتماد کمتری برخورداربود. چراکه بسیاری ازکتابخانه ها،درذکرمراجعان ،آمارکلی مراجعان ازتاسیس کتابخانه مسجدرا ارائه کرده اند وگزارش سالانه مجزایی نداشتند. همچنین ، درآمار ((مساحت)) کتابخانه ای، بسیاری ازکتابخانه ها، بسیاری ازکتابخانه ها ، صحن وشبستان مسجدرا نیزبه عنوان فضای کتابخانه به حساب آورده اند.
باتوجه به نکات فوق الذکر وبابررسی های انجام شده ، سه عامل((تعداد کتابها))، ((تعدادمراجعان)) و((مساحت)) به عنوان عامل ارزیابی کتابخانه های مساجد مد نظرقرارگرفته است. در سطرهای زیر این معیارها وشیوه امتیازدهی هریک ارائه شده است.
معیارهای ارزیابی کتابخانه های مساجد
کتابخانه های مساجد برپایه معیارهای سه گانه وباتوجه به جداول زیر ارزیابی شده است:
الف. تعداداعضا
حد اکثر امتیاز ازجدول، 6 نمره است.
تعداد مراجعان امتیاز
600 نفر به بالا 6
400 تا600 نفر 5
300 تا400 نفر 4
200 تا300 نفر 3
100 تا200 نفر 2
زیر 100 نفر 1
توجه: کتابخانه هایی بااعضای بالاتراز600 نفر، تا1000 نفر عضو یک امتیاز، وبالاتراز1000 تا 5000 ،2 امتیاز واز5000 به بالا 3 امتیاز به مجموع امتیازات اضافه خواهد شد.
ب) تعدادکتاب ها
حداکثر امتیاز ازجدول ، 10 نمره است.
تعداد کتاب ها به عنوان امتیاز
بالای 10000 10
7000 تا10000 9
5000 تا7000 8
4000 تا5000 7
3500 تا4000 6
3000 تا3500 5
2500 تا3000 4
2000 تا2500 3
1000 تا2000 2
زیر1000 1
توجه:
کتابخانه هایی بامجموعه های بالای ده هزارعنوان کتاب یک امتیاز اضافه می شود.
ج) مساحت
حداکثرامتیاز ازجدول ، 4 نمره است.
مساحت به مترمربع امتیاز
300 به بالا 4
170 تا300 3
70 تا170 2
زیر70 1
توجه: به مجموعه هایی با مساحت بالای 500 مترمربع زیربنا، یک امتیازافزوده خواهدشد.
همانطورکه پیش ازاین گفته شد ، آنچه به عنوان کتابخانه مسجد بطوررسمی زیرپوشش ستاد عالی مساجد قرارداردتعداد1275 کتابخانه است که براساس ملاک ها ومعیارهای درجه بندی که منتج از استانداردهای بین المللی ومتناسب با شرایط ومحیط کتابخانه های مساجدایران است. به 5 درجه تقسیم شده اند.
این کتابخانه ها یا به صورت مستقل درمساجد قرارگرفته اند ویا زیر پوشش کانون های فرهنگی وهنری مساجد قراردارند که شامل: 151 کتابخانه درجه یک، 182 کتابخانه درجه دو، 246 کتابخانه درجه سه، 281 کتابخانه درجه چهار، و415 کتابخانه درجه پنج می باشد.
درجه بندی فوق براساس فرم اطلاعات کتابخانه های مساجد صورت گرفته است. که توسط اداره کتابخانه های مساجد تنظیم وتوسط دبیر خانه ها وکتابخانه ها پرشده بود. بازدید از کتبخانه های مساجد ویادداشت برداری ازمجموعه کتابخانه بعضی ازاستانها نیز دراین درجه بندی موثربوده است. اطلاعاتی که توسط دبیرخانه ها ارسال شده بود دارای ابهامات واشکالات زیادی بود. آماردقیق مارا دربهینه نمودن فعایتها وتنظیم درست جداول ونمودارها کمک شایان توجه ای می نماید. اما، متاسفانه دربسیاری ازموارد اطلاعات نادرست ،ناقص ودرمواردنادر بدونه مراجعه به کتابخانه ارسال شده بود.دراین صورت کلیه نواقص برعهده دبیرخانه ها بوده وچنانچه درجداول درجات کتابخانه ای ، کتابخانه های آنها درجای صحیح خویش قرارنگرفته است. عملا به اطلاعات ناقص ونادرست خود دبیرخانه هابرمی گردد.
عدم ارسال تعدادکتاب به منزله حداقل 500 عنوان کتاب ، عدم ارسال تعداداعضاء به منزله حداقل 50 عضو وعدم ارسال مساحت کتابخانه ها به منزله حداقل 50 مترمربع درنظرگرفته شده است. درهمین راستا اگرهیچ اطلاعاتی ازکتابخانه نرسیده باشد ، آن کتابخانه دردرجه بعدی کتابخانه ها، دردرجه پنجم قرارگرفته است.
شایسته است تا دبیرخانه ها باارسال اطلاعات دقیق ، صحیح واصولی ما راتصحیح اطلاعات کمک کرده انشاء ا... درویرایش های بعدی درجه بندی نهایی ارائه خواهدگردید.
منبع: کتابخانه های مساجد ایران ازآغازتاکنون
در تاريخ 5 دی 1386 1:23 بֽظֽ |لينك ثابت | دنبالك ها (0)